Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL (IW EQUAL) jest wdrażana od roku 2001. Od roku 2004 w 25 krajach członkowskich Unii Europejskiej realizowana jest tzw. druga runda EQUAL, w  której uczestniczy też Polska. W odróżnieniu od innych projektów regionalnych i krajowych współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej, Inicjatywy Wspólnotowe są odrębnym instrumentem finansowania polityki regionalnej, inicjowanym przez Komisję Europejską, która dostrzegając istotne dla Unii Europejskiej horyzontalne problemy społeczno-gospodarcze, sama inicjuje programy.

Podstawą prawną IW EQUAL jest Komunikat Komisji Europejskiej nt. EQUAL, Rozporządzenie Rady nr 1260/99/WE oraz Rozporządzenie PE i Rady nr 1784/99/WE.

Podstawą prawną wdrażania Programu Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL (PIW EQUAL) w Polsce jest Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie Rozwoju (Dz. U. Nr 116, poz. 1206) oraz akty wykonawcze, np. rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie przyjęcia programu operacyjnego – Program Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL dla Polski 2004-2006 (Dz. U. Nr 189, poz. 1948).

Realizacja Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL odbywa się przez opracowanie i sprawdzanie w praktyce innowacyjnych rozwiązań prowadzących do zwalczania wszelkich form dyskryminacji i nierówności związanych z rynkiem pracy. Nadrzędnym celem EQUAL jest inicjowanie zmian sposobów udzielania pomocy grupom dyskryminowanym na rynku pracy, m. in. poprzez zapoczątkowanie wymiany doświadczeń EQUAL pomiędzy projektodawcami a decydentami politycznymi.

Działania realizowane w ramach PIW EQUAL są uzupełnieniem działań podejmowanych w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich oraz Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego. Zasady PIW EQUAL uwzględnione zostaną również w przyszłym okresie programowania w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki na lata 2007-2013.

Całkowity budżet Programu w Polsce w latach 2004-2006 wynosi 178,53 mln EUR, z czego 75% to wkład z Europejskiego Funduszu Społecznego (134 mln EUR) a 25% to wkład krajowy (44,53 mln EUR).

Ogólna charakterystyka procesu realizacji i wdrażania projektów PIW EQUAL –opis podejmowanych działań

Projektodawcami PIW EQUAL są Partnerstwa na rzecz Rozwoju (PRR). To podmioty utworzone przez co najmniej trzy różnego typu instytucje/organizacje, których celem jest połączenie swoich środków i działań aby wspólnie opracować i sprawdzić w praktyce sposoby i narzędzia rozwiązywania określonego problemu związanego z dyskryminacją lub nierównościami na rynku pracy. PRR opracowuje wspólną strategię działania, podział zadań i kompetencji pomiędzy poszczególnymi Partnerami oraz określa cel strategiczny, który chciałoby osiągnąć po zakończeniu realizacji projektu, czyli rozwiązanie konkretnego problemu istniejącego na rynku pracy w ramach wybranego tematu poprzez opracowanie modelu działań.

Jedną z zasad PIW EQUAL jest ponadnarodowy charakter projektów. Oznacza to, że PRR działające w Polsce zobowiązane jest do nawiązania współpracy z podobnym PRR z innego kraju Unii Europejskiej. Mogą również nawiązać współpracę z organizacją/instytucją pochodzącą z kraju nie będącego członkiem UE tzw. partnerem stowarzyszonym. Celem nawiązania współpracy międzynarodowej jest wymiana doświadczeń i wzmocnienie efektu synergii testowanych rozwiązań.

Zgodnie z zasadą koncentracji na wybranych obszarach problemowych związanych z dyskryminacją i nierównościami na rynku pracy, projekty Partnerstw na rzecz Rozwoju są realizowane w ramach 5 Tematów PIW EQUAL:

• Temat A Ułatwianie wchodzenia i powrotu na rynek pracy osobom mającym trudności z integracją lub reintegracją na rynku pracy, celem promowania rynku pracy otwartego dla wszystkich,,
• Temat D Wzmocnienie krajowej gospodarki społecznej (trzeciego sektora), a w szczególności usług na rzecz społeczności lokalnych oraz poprawa jakości miejsc pracy,
• Temat F Wspieranie zdolności przystosowawczych przedsiębiorstw i pracowników do zmian strukturalnych w gospodarce oraz wykorzystania technologii informacyjnych i innych nowych technologii,
• Temat G Godzenie życia rodzinnego i zawodowego oraz ponowna integracja kobiet i mężczyzn, którzy opuścili rynek pracy, poprzez wdrażanie bardziej elastycznych i efektywnych form organizacji pracy oraz działań towarzyszących,
• Temat I Pomoc w społecznej i zawodowej integracji osób ubiegających się o status uchodźcy

Realizacja działań

Wdrażanie PIW EQUAL składa się z 3 etapów, tzw. działań, przy czym etap 2 i 3 realizowany jest równolegle:

• Działanie 1: tworzenie Partnerstw na rzecz Rozwoju poprzez zawieranie umów między poszczególnymi Partnerami oraz nawiązywanie współpracy międzynarodowej z Partnerem z innego kraju Unii Europejskiej, opracowanie strategii poszukiwania i sprawdzania w praktyce innowacyjnych rozwiązań, opracowanie planu pracy dla następnych etapów realizacji projektów – Działanie 2 i 3 (w Polsce Działanie 1 zostało zakończone w czerwcu 2005 r.);
• Działanie 2: realizacja założeń i celów Partnerstwa wynikających z umów o Partnerstwie na rzecz Rozwoju oraz umów o współpracy ponadnarodowej czyli wdrażanie projektów, których celem jest opracowanie i sprawdzenie w praktyce nowych sposobów, metod i narzędzi służących poprawie sytuacji grupy dyskryminowanych lub zagrożonych dyskryminacją na rynku pracy (w Polsce Działanie 2 jest realizowane od lipca 2005 r. do marca 2008 r.);
• Działanie 3: upowszechnianie i przekładanie wypracowanych rezultatów na poziom polityki i praktyki: wnoszenie wkładu do polityki zatrudnienia i integracji społecznej (realizacja przebiega równolegle do Działania 2, w Polsce projekty Działania 3 są realizowane od stycznia 2007 r. do marca 2008 r.).

Obecnie PRR realizują projekty Działania 2 zgodnie z opracowanymi w trakcie Działania 1 założeniami strategicznymi. W trakcie realizacji Działania 2 PRR opracowują oraz sprawdzają skuteczność nowych metod i narzędzi, które można przypisać do następujących kategorii:

• wsparcie osób,
• wsparcie dla struktur i systemów,
• działania towarzyszące.

Przez wsparcie dla osób rozumie się: działania edukacyjne, szkolenia zawodowe, praktyki,  tworzenie miejsc pracy, doradztwo zawodowe i psychologiczne, wsparcie dla osób niepełnosprawnych ułatwiające zdobycie i utrzymanie zatrudnienia.

Przez wsparcie dla struktur i systemów rozumie się udoskonalanie systemów edukacji i szkoleń, udoskonalanie systemów wsparcia udzielanego przez instytucje rynku pracy i pomoc społeczną, współpracę i koordynację działań instytucji różnego typu udzielających wsparcia np. osobom długotrwale bezrobotnym.

Rekomendacje Instytucji Zarządzającej EQUAL

Obecnie realizacja PIW EQUAL weszła w etap prezentacji i rekomendacji rezultatów tzw. etap mainstreamingu.

Podmioty, do których kierowana jest informacja na temat wypracowanych w ramach PIW EQUAL rezultatów:

1. Przedstawiciele komisji sejmowych;
2. Osoby odpowiedzialne za określanie kierunków krajowej i regionalnej polityki społecznej, zatrudnienia oraz edukacyjnej na najwyższym poziomie decyzyjnym;
3. Przedstawiciele władz samorządu terytorialnego;
4. Partnerzy społeczni;
5. Organizacje pozarządowe.

Na tym etapie Działania 3 rezultat aby mógł stać się gotowym do zastosowania na szeroką skalę rozwiązaniem musi zostać przeanalizowany i oceniony przez zainteresowane podmioty pod kątem wpisywania się w priorytety prowadzonych polityk oraz przydatności w rozwiązywaniu danych problemów społecznych. Wymiana informacji służyć powinna również ewentualnej modyfikacji i ukierunkowaniu prac PRR nad rezultatem. Stanowić ona powinna początek tworzenia nowego modelu systemowego, który prowadziłby do zastosowania rezultatu na poziomie krajowym i regionalnym.

Wdrażanie Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL

Rolę Instytucji Wdrażającej pełni Krajowa Struktura Wsparcia (KSW), która świadczy usługi zarówno wobec Instytucji Zarządzającej, jak i Partnerstw na Rzecz Rozwoju. Podstawowym zadaniem KSW jest zapewnienie wszechstronnych usług poradnictwa i wsparcia dla potencjalnych partnerów uczestniczących w programie EQUAL, Partnerstw na Rzecz Rozwoju, a także grup Partnerstw tzw. sieci tematycznych.

W Polsce funkcję KSW pełni Fundacja „Fundusz Współpracy”, tel: 22 625 39 37, fax: 22 625 28 05, www.equal.org.pl, e-mail: equal@cofund.org.pl.

Bardzo ważne zadania ma do spełnienia Komitet Monitorujący, który nadzoruje realizację programu i ma prawo wnioskować zmiany w programie i uzupełnieniu.